วรากรณ์ สามโกเศศ

วรากรณ์-วีรกร ตรีเศศ



คอลัมน์ “อาหารสมอง” กรุงเทพธุรกิจ > “ไม่รู้ว่าตนเองไม่รู้” ทำร้ายชีวิต

วรากรณ์  สามโกเศศ
มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
1 พฤษภาคม 2561

          สิ่งที่เราพบกันอยู่บ่อย ๆ จนน่าแปลกใจก็คือคนที่มีความสามารถไม่สูงมักมีความคิดอย่างไม่ตรงกับความเป็นจริงว่าตนเองมีความสามารถสูงกว่าที่ตนเองเป็น ในขณะเดียวกันในจำนวนที่น้อยกว่าก็พบคนที่มีความสามารถสูงแต่คิดว่าตนเองมีความสามารถต่ำกว่าที่เป็นจริง ความเข้าใจเอนเอียงเช่นนี้ไม่เป็นผลดีเพราะทำให้เกิดการไม่พยายามพัฒนาตนเองในกรณีแรก และทำงานต่ำกว่าศักยภาพในกรณีหลัง

          ในทางจิตวิทยามีชื่อเรียกการเอนเอียงทางความคิดว่ามีความสามารถมากกว่าความจริงว่า Dunning–Kruger Effect ซึ่งเรียกตามงานศึกษาของนักจิตวิทยาที่ศึกษาเรื่องนี้ กรณีศึกษาหนึ่งของทั้งสองคือการปล้นธนาคารของโจรชื่อ MacArthur Wheeler หนุ่มวัย 44 ปีในปี 1995 ในเมือง Pittsburghสหรัฐอเมริกา เขามั่นใจว่าเขามีความรู้ดีมากเกี่ยวกับคุณลักษณะพิเศษของน้ำมะนาว จึงเอามาทาหน้าก่อนที่จะบุกเข้าปล้นธนาคาร เขาบอกว่าเมื่อน้ำมะนาวสามารถใช้เป็นส่วนผสมของหมึกที่เขียนแล้วมองไม่เห็นได้จนกว่าจะใกล้ความร้อน ดังนั้นเมื่อเอามาทาหน้า กล้องที่ธนาคารก็จะไม่สามารถจับภาพ เขาได้

          เขามั่นใจมากเพราะได้ทดลอง selfie แล้วโดยใช้กล้องโพลารอยด์ และก็ไม่เห็นหน้าจริง ๆ เรื่องนี้คงเดาได้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นหลังจากปล้นธนาคารได้สำเร็จไปสองแห่งในหนึ่งวัน จะด้วยความบกพร่องของฟิล์มหรือความโชคร้ายก็แล้วแต่ทำให้เขาเชื่อมั่นอย่างนั้นจริง ๆ

          นักวิจัยทั้งสองพบว่าคนยิ่งด้อยความสามารถในการกระทำงานหนึ่งมากเพียงใด ก็ยิ่งมีความเป็นไปได้สูงมากเพียงนั้นที่จะประเมินความสามารถของตนเองสูงเกินความเป็นจริง ประเด็นก็คือมนุษย์มิได้เก่งไปทุกเรื่องดังนั้น Dunning–Kruger Effect จึงสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนเสมอ ถ้าท่านคิดว่ารู้เรื่องซ่อมหลังคาบ้านดีเข้าใจเรื่องความปลอดภัยอย่างเกินความเป็นจริง ท่านอาจพลาดตกจากหลังคาได้

          Charle Darwin (ค.ศ. 1809-1882 นักชีววิทยาผู้ยิ่งใหญ่ของโลก ผู้ระบุว่าสัตว์ทุกเผ่าพันธุ์ล้วนมีที่มาจากบรรพบุรุษร่วมกัน)เคยบอกว่า “ ‘ความไม่รู้ว่าตนเองไม่รู้’ ก่อให้เกิดความเชื่อมั่นได้บ่อยมากกว่าที่ความรู้สามารถ” (Ignorance more frequently begets confidence than does knowledge.)

          Ignorance เป็นคีย์เวิร์ดที่ทุกชีวิตต้องระวัง ไม่มีอะไรที่เลวร้ายไปกว่า “การไม่รู้ว่าตนเองไม่รู้” กล่าวคือนึกว่าตนเองรู้โดยแท้ที่จริงแล้วไม่รู้ รู้ไม่เพียงพอหรือรู้อย่างผิด ๆ (บุคคลสำคัญที่มีลักษณะพิเศษเช่นนี้ในโลกปัจจุบันคือนาย Donald Trump สื่ออเมริกาบอกว่า “he does not know that he does not know” )จนอาจนำพาชีวิตไปสู่ความเสียหายได้อย่างน่าเสียดายยิ่ง

          คนประเภท “น้ำล้นแก้ว” คือคนที่มั่นใจว่าตนเองเข้าใจหรือรู้เรื่องนั้นอย่างดีเยี่ยมแล้วโดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มเติมหรือฟังใครอีก ย่อมไม่มีการพัฒนาตนเองและในโลกยามนี้ไม่มีอะไรน่ากลัวไปกว่าการไม่ตระหนักว่าตนเองต้องรู้เพิ่ม การขาดความรู้ การขาดข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวใหม่ ๆ

          Dunning-Kruger Effect สื่อถึงการมีภาพลวงตาว่าตนเองเหนือกว่าผู้อื่น (illusory superiority) ซึ่งมีสาเหตุมาจากการไม่สามารถใช้กระบวนการคิดเข้าใจตนเองเพื่อประเมินความสามารถที่แท้จริงของตนเองได้ ลักษณะเช่นนี้มักเกิดกับคนที่มีความสามารถไม่สูงในการกระทำงานหนึ่งอยู่บ่อย ๆ

          สำหรับคนที่มีความสามารถสูงนั้นมีทางโน้มที่จะทึกทักอย่างผิด ๆ ว่างานที่ตนเองเห็นว่าง่ายสำหรับเขานั้น น่าจะง่ายสำหรับคนอื่นด้วย หรือคนอื่นน่าจะเข้าใจอย่างเดียวกันกับที่เขาเข้าใจด้วย

          คนมีความสามารถไม่สูงที่ประเมินตนเองเกินความจริงนั้นเป็นเรื่องของความคิดภายในและเกี่ยวกับตัวของเขาเอง ส่วนคนที่มีความสามารถสูงจนทึกทักคนอื่นว่าเป็นอย่างตนนั้น เป็นเรื่องของประเมินสิ่งภายนอกที่ผิดและเกี่ยวกับคนอื่น

          เหตุใดคนมีความสามารถต่ำมักประเมินตัวเองเกินเลย? Dunning-Kruger ทำการทดลองอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะกับนักศึกษาเพราะมีข้อมูลเรื่องเกรดกับการประเมินตนเอง เป็นฐาน และพบว่ามนุษย์ทุกระดับความสามารถไม่สามารถประเมินความสามารถของตนเองได้อย่างถูกต้องโดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับคนอื่น “ความไม่รู้ว่าตนเองไม่รู้” มีบทบาทสำคัญสำหรับคนมีความสามารถไม่สูง นอกจากนี้การประเมินตนเองสูงก่อให้เกิดผลทางจิตวิทยาในด้านบวก กล่าวคือเป็นการขยายความเชื่อว่าตนเองมีความสำคัญ (self esteem)

          การประเมินตนเองไม่ถูกต้องไม่ว่าต่ำเกินไปหรือสูงเกินไป ล้วนไม่เป็นผลดีเพราะเมื่อไม่ใช่ความจริง (truth) มันก็นำไปสู่พฤติกรรมที่ไม่สอดคล้องตามมา เช่น ไม่พัฒนาตนเองเพราะคิดว่าตนเองเก่งแล้ว หรือทำงานต่ำกว่าศักยภาพเพราะเข้าใจว่าตนเองยังไม่เก่ง นี่คืออานุภาพของความจริง

          ดีกรีของ Dunning-Kruger Effect แตกต่างกันในแต่ละวัฒนธรรม เมื่อมีงานวิจัยในบริเวณอื่นที่ไม่ใช่อเมริกาเหนือก็พบว่าวัฒนธรรมเป็นปัจจัยสำคัญที่อธิบายความแตกต่างของดีกรี สำหรับอารยะธรรมตะวันออกที่ถูกสอนให้ถ่อมตน ไม่คิดคุยโม้โอ้อวดนั้นงานศึกษาพบว่ามีดีกรีน้อยกว่าและพบอีกว่าคนญี่ปุ่นมีทางโน้มที่จะประเมินความสามารถของตนเองต่ำเกินไปและมีทางโน้มที่จะมองว่ามันเป็นโอกาสที่จะได้พัฒนาตนเองขึ้นอีก ซึ่งหมายถึงการเพิ่มคุณค่าให้แก่สังคมของตนเอง

          การสามารถประเมินความสามารถของตนเองได้อย่างถูกต้องนั้น ในพื้นฐานต้องมี ignoranceในภาพรวมและในทุกเรื่องให้น้อยที่สุดเพราะสิ่งนี้คือยาพิษที่ทำให้คน ๆ หนึ่ง “โง่” ได้อย่างง่าย ๆ

          เมื่อประมาณ 100 ปีก่อน William Shakespeare บอกว่า “The fool doth think he is wise, but the wise man knows himself to be a fool” เราควรที่จะเป็น fool กันเพื่อเราจะได้เป็น wise


 

 

จำนวนการเยี่ยมชม 723606 ครั้ง