วรากรณ์ สามโกเศศ

วรากรณ์-วีรกร ตรีเศศ



คอลัมน์ อาหารสมอง กรุงเทพธุรกิจ > Glocalization ช่วยต่อยอด

วรากรณ์  สามโกเศศ
19 กุมภาพันธ์ 2562

           โลกาภิวัตน์ หรือ Globalization เป็นที่รู้จักกันดี แต่อีกคำหนึ่งที่เกี่ยวพันกันคือGlocalization นั้น ยังไม่แพร่หลายนักทั้งที่แนวคิดเบื้องหลังคำนี้สามารถนำมาต่อยอดให้เป็นประโยชน์ได้เป็นอย่างดีโดยเฉพาะในด้านธุรกิจ

           Globalization ซึ่งคร่าว ๆ หมายถึงการผันแปรเป็นโลกเดียวกันของสังคมต่าง ๆ ทั่วโลก ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมืองและวัฒนธรรม โดยมีนัยยะว่าถูกชี้นำโดยกระแสโลกที่เกิดจากประเทศพัฒนาแล้วในโลกตะวันตก ในประวัติศาสตร์สมัยใหม่กระบวนการโลกาภิวัตน์นี้เกิดขึ้นอย่างรุนแรงในรอบ 20-30 ปี ที่ผ่านมา

           แนวคิด Glocalization เกิดขึ้นในทศวรรษ 1990 เพื่อท้าทายการขยายตัวของGlobalization ไปยังส่วนต่าง ๆ ของโลก โดยเสนอแนะว่าขณะที่กระบวนการ Globalization เกิดขึ้นในบริเวณต่าง ๆ ของโลกนั้นก็มีการเกิดของอีกกระแสหนึ่งคือการเป็นท้องถิ่น(localization) ขึ้นในเวลาเดียวกัน และผสมผสานกันเกิดเป็นกระบวนการ Glocalization (globalization + localization)

           Glocalization จึงหมายถึงการเกิดขึ้นในขณะเดียวกันของทั้งในระดับสากลและท้องถิ่นอย่างกลมกลืนกัน ตัวอย่างเช่น การเกิดขึ้นของช็อกโกเลตสีเขียวที่มีส่วนผสมของชาเขียวของญี่ปุ่น (ปกติ Kit-Kat ในระดับสากลจะเป็นช็อกโกแลตสีน้ำตาลเข้ม)

           แฮมเบอร์เกอร์ McDonald ที่ปกติเรียกว่า Big Mac กลายเป็น Chicken Maharaja Mac ในอินเดีย กล่าวคือในระดับสากลนั้น Big Mac มีไส้เนื้อวัวซึ่งขายในอินเดียไม่ได้เพราะคนฮินดูซึ่งมีอยู่ ร้อยละ 80 ในอินเดียไม่บริโภคเนื้อวัว Glocalization ที่เกิดขึ้นจึงเป็น Big Mac ไก่ ที่มีชื่อดังกล่าว

           แซนวิชหมูหยองและ KFC ซึ่งปกติขายไก่ทอดแต่ในบ้านเรามีเมนูลาบไก่แซ่บกับข้าวก็คือ Glocalization ลักษณะหนึ่ง เช่นเดียวกับข้าวเหนียวก้อนสไตล์แฮมเบอร์เกอร์ที่มีไส้ลาบทอดของ 7-11

           Bollywood คือแหล่งผลิตภาพยนตร์ของอินเดียอยู่ที่เมืองมุมไบ (เปลี่ยนจากชื่อBombay) ซึ่งผลิตภาพยนตร์ในแต่ละปีออกมามากกว่า Hollywood ด้วยซ้ำ ก็เป็นผลพวงของGlocalization เช่นกัน ภาพยนตร์ของ Bollywood นั้นถ่ายภาพได้ชัดเจน คุณภาพการกำกับและการแสดงไม่มีอะไรแตกต่างไปจากผลงานของ Hollywoood แต่แทบทุกเรื่องจะมีเอกลักษณ์ของท้องถิ่น ปนอยู่คือ การร้องเพลง เต้นระบำอย่างสนุกสนาน นางเอกเต้นระบำข้ามภูเขาหลายลูก พร้อมกับชุดที่งดงามก็เปลี่ยนตามไปด้วย Glocalization อันนี้เป็นที่นิยมของท้องถิ่นและของหลายถิ่นทั่วโลก เป็นการผสมกลมกลืนของสากลและท้องถิ่นอย่างงดงาม

           ถ้ามองย้อนไปไกล ๆ การไหว้ของไทยก็เป็น Glocalization อย่างมิต้องสงสัย ในโลกมิได้มีคนไทยเท่านั้นที่ใช้การพนมมือไหว้เป็นการทักทายและแสดงความเคารพ อินเดียเป็นต้นตำรับของการไหว้ ศรีลังกา ลาว เขมร แม้แต่จีน ญี่ปุ่น และฝรั่ง ก็พนมมือเข้าหากันระหว่างอกเพื่อแสดงอาการคารวะ

           ส่วนใหญ่ใช้ไหว้พระและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ (ศาสนาพุทธในญี่ปุ่นก่อนสมัยเมจินั้นเข้มแข็งมาก) จนถือได้ว่าเป็นสากล มีเพียงคนไทยเท่านั้นที่เอามาดัดแปลงเป็น Glocalization อย่างมีความหมายลึกซึ้งโดยใช้ลักษณะการไหว้สื่อการคารวะสิ่งเคารพและคนอื่นที่มีฐานะต่างๆแตกต่างจากตัวผู้ไหว้

           คนสิงคโปร์พูดภาษาอังกฤษด้วยสำเนียงและสไตล์ของตนเองจนมีชื่อเรียกกันเล่น ๆ ว่า Singlish (Singapore + English) ระดับสากลนั้นคืออังกฤษ แต่ภาษาอังกฤษที่เป็นภาษาประจำชาติตลอดเวลากว่า 50 ปี ที่ผ่านมาถูกคนสิงคโปร์เอามาดัดแปลงให้สอดคล้องกับลิ้นของตนเอง ตัวอย่างของ Glocalization เช่นนี้ก็เกิดขึ้นในชุมชนอื่นๆเช่นกัน เช่น ภาษาญี่ปุ่นของกลุ่มคนบราซิลที่มีเชื้อสายญี่ปุ่น (มีจำนวนถึงกว่า 1.6 ล้านคน ในบราซิล) ภาษาอังกฤษของคนออสเตรเลีย ฯลฯ

           Glocalization มิได้เกิดขึ้นเฉพาะในมิติธุรกิจเท่านั้น หากครอบคลุมไปถึงสังคมเศรษฐกิจและการเมือง ประชาธิปไตยที่เป็นง่อยตามสไตล์ของแต่ละประเทศก็เป็นGlocalizationอีกเช่นกัน หลักการประชาธิปไตยที่เป็นสากลนั้นพัฒนาจากกรีกโบราณแล้วมาเติบโตในอังกฤษ สหรัฐอเมริกาและในยุโรป ถูกนำผสมกลมกลืนอย่างลงตัวบ้างไม่ลงตัวบ้างในพื้นที่ต่าง ๆ ในเวลาต่อมา

           ปัจจุบันมวยไทย นวดแผนไทย อาหารไทย และแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงได้กลายเป็น Glocalization แบบกลับทาง กล่าวคือของเราเป็นสากล และมีคนในประเทศอื่นทำให้มันกลายเป็น Glocalization

           การเข้าใจแนวคิด Glocalization ช่วยให้เราสามารถเอาไปต่อยอดในเชิงธุรกิจได้เป็นอย่างดี ผู้เขียนพบร้านก๋วยเตี๋ยวราคา 9 บาท ที่อำเภอสันกำแพง เชียงใหม่ ตั้งร้านอยู่ใกล้จุดส่งสัญญาณของเน็ตประชารัฐ (อินเตอร์เน็ตเข้าไปถึงหมู่บ้านโดยมีจุดส่งสัญญาณในรัศมีประมาณ 100-150 เมตร) จัดร้านให้ร่มรื่น น่านั่ง สั่งก๋วยเตี๋ยวหนึ่งชามแล้วจะนั่งเล่นเน็ตนานเท่าใดก็ได้ ร้านเป็นที่นิยม ในวันเสาร์-อาทิตย์มีคนมาใช้บริการเป็นร้อย ๆ คน จริง ๆ แล้วGlocalization ชิ้นนี้เอาแนวคิดของ Starbucks ในระดับสากลมาผสมกับสิ่งแวดล้อมในระดับท้องถิ่น

           ผ้าย้อมครามจากสกลนครอันกำลังเป็นที่นิยมอย่างมากในประเทศและต่างประเทศ ก็ถือได้ว่าเป็น Glocalization ลักษณะหนึ่ง คราม หรือ indigo นั้นเป็นสิ่งสากลมีมานับพันปี (กางเกงบลูยีนส์ที่ดีก็มาจากการย้อมคราม) และการย้อมครามในจังหวัดนี้ก็มีมานานมากเพราะจุดที่ตั้งเหมาะสมต่อการปลูกครามเป็นอย่างมาก ปัจจุบันมีการออกแบบเสื้อผ้า ผ้าคลุมไหล่ ผ้าพันคอแบบต่างประเทศจนสากลกับท้องถิ่นผสมกลมกลืนกัน

           บ้านเราสามารถผลิตสินค้าและบริการใหม่ ๆ ที่มีมูลค่าสูงได้อีกเป็นอันมากภายใต้แนวคิด Glocalization และการมีความคิดสร้างสรรค์ ตัวอย่างเริ่มมีให้เห็นมากมายไม่ว่าจะเป็นวัสดุก่อสร้าง การออกแบบที่อยู่อาศัย อาหาร ของที่ระลึก ซอฟต์แวร์หรือ AI หรือ IoT ที่ตรงกับความต้องการของท้องถิ่น ฯลฯ

           สากลและท้องถิ่นมักมีอะไรไม่ตรงกัน แต่สิ่งหนึ่งที่ตรงกันนั่นก็คือสัจธรรมข้อที่ทำให้โลกอยู่กันได้อย่างดี อย่างมีความสุข มีความสงบและสันติ นั่นก็คือความศรัทธาใน “ความดี ความงาม และความจริง”
 

 

 

จำนวนการเยี่ยมชม 874094 ครั้ง